Centrum Partnerstwa Społecznego "Dialog"

Według OECD lokalny rozwój jest procesem, w ramach którego lokalne instytucje i osoby mobilizują się do wytarzania oraz wzmacniania lokalnych społeczności dzięki wykorzystaniu – tak bardzo, jak to jest możliwe – jej zasobów. Rozwój lokalny jest zatem oddolną próbą poprawiania dostępności dochodu, możliwości zatrudnienia i jakości życia mieszkańców lokalnych społeczności. Działania w tym kierunku są zwykle odpowiedzią na niedomagania w funkcjonowaniu rynków, a także narodowych programów publicznych. Szczególne zadania w zakresie lokalnego rozwoju mają społeczności niedorozwinięte ekonomicznie, oraz takie które muszą dostosować strukturę swojej gospodarki do nowej sytuacji ekonomicznej na przykład na skutek upadku znaczącej części bazy gospodarczej[1].

Analizy OECD wskazują, że pojęcie rozwoju posiada sens jakościowy, a nie tylko ilościowy. Rozwój nie jest zatem tylko zwiększeniem produkcji towarów. Oznacza generowanie nowych aktywności ekonomicznych i społecznych, których charakter uwarunkowany jest różnorodnością historycznych i ekonomicznych realiów. Rozwój jest odpowiedzią na lokalne potrzeby i cele wysuwane przez członków lokalnej społeczności. W tym sensie wymaga zaangażowania wielości lokalnych instytucji i organizacji do projektowania, rozwijania i wdrażania planów oraz strategii. Wymaga doskonalenia zdolności lokalnej społeczności do podejmowania inicjatyw w odpowiedzi na bieg zdarzeń, które mają wpływ na jej sytuację[2].

U podstaw praktyki lokalnego rozwoju jest przekonanie, że lokalni partnerzy mogą wnieść wartość dodaną w rozwój ekonomiczny i programy społeczne projektowane i wdrażane przez rząd centralny. Generują bowiem dodatkowe pomysły, inicjatywy, propozycje do działania oraz uruchamiają dodatkowe zasoby i kompetencje, aby zrealizować je. Lokalni partnerzy proponując i realizując lokalne programy działają jako katalizator rozwoju. Wielkie znaczeni ma to, że ich wiedza oparta na znajomości swojej społeczności może pomóc w tworzeniu właściwych propozycji rozwojowych. Dostosowują lokalne programy rozwojowe do potrzeb społeczności.

Edward Blakley, również podkreśla, że lokalny rozwój jest procesem łączącym aktywność władz lokalnych z zorganizowanymi mieszkańcami, której celem jest stymulowanie lub przynajmniej utrzymanie działalności gospodarczej i zatrudnienia. W szczególności chodzi o utrzymanie zatrudnienia w dziedzinach najbardziej korzystnych dla społeczności. Proces rozwoju zakłada wykorzystanie miejscowych zasobów naturalnych, ludzkich I instytucjonalnych. Kluczowym elementem w podejściu Blakeya do lokalnego rozwoju jest sprawa zatrudnienia, czyli tworzenia miejsc pracy. Kryją się w tym bowiem największe wyzwania, zwłaszcza gdy lokalna społeczność musi dokonać restrukturyzacji swojej bazy ekonomicznej. Wówczas na czoło wysuwa się wyzwanie kreowania nowych miejsc pracy, które zapewnią społeczności właściwy poziom rozwoju I standardu życia. Kłopoty z zapewnienie określonego poziomu zatrudnienia zazwyczaj związane są z najpoważniejszymi społecznymi dolegliwościami, jak marginalizacja części społeczności, wzrost przestępczości, niedostosowanie do wymogów konkurencji itp. Ponadto zawsze wyzwaniem jest społecznej bazy aktywności ekonomicznej. Dostępność różnorodnych miejsc pracy zapewnia zwykle powszechną prosperity, a ich brak wywołuje napięcia w publicznych budżetach z powodu konieczności finansowania działań pomocy społecznej. Celem każdej społeczności lokalnej powinno być „uzyskanie jak największego udziału w rynku pracy sektorów nowoczesnych, wymagających wysokich kwalifikacji, dających większe dochody oraz większą satysfakcję, stwarzających większą pewność zatrudnienia i utrzymania danego rodzaju działalności”[3].

Istnieje wiele teorii rozwoju lokalnego, które wskazują na określone czynniki jako jego kluczowe napędy. Zwolennicy teorii bazy ekonomicznej uważają, że rozój lokalny uzależniony jest w najwyższym stopniu od popytu na zewnętrznych rynkach. Dlatego uważają, że chcąc mieć rozwój lokalna społeczność powinna wspomagać firmy, które pracują na potrzeby zewnętrznego popytu. Z kolei zwolennicy teorii lokalizacji głoszą, że kluczowe znaczenie dla lokalnego rozwoju ma lokalizacja danej społeczności. Jest w tym lepszej sytuacji rozwoju, im lepiej jest usytuowana geograficznie w sensie kosztów transportu. Uzupełniającymi czynnikami są koszt siły roboczej, koszt energii, sprawność sieci dostawców itp. W ostatnich latach ta teoria jest znacznie modyfikowana. Kwestia dostępności transportowej traci na znaczeniu w związku ze zmierzchem masowych przemysłów. Czynnikiem dominującym staje się dostęp do zasobów wykształconych pracowników, ośrodków nauki itp. Istnieje także teoria kumulatywnej przyczynowości, w której zasadniczym czynnikiem dla rozwoju lokalnego jest sposób w jakim dana społeczność zbuduje swoje odniesienia do dominujących centrów rozwoju, czy jej rozwój będzie osłabiany przez np. odpływ własnych zasobów pracy do centrów rozwoju, czy też będzie ona zyskiwała na swoich relacjach z nimi. W rzeczywiści te dwa procesy mają miejsce jednocześnie. Kwestią jest, który przeważy. Z kolei zwolennicy modelu przyciągania uważają, że bardzo wiele zależy do tego, czy lokalna władza umie przyciągać inwestycje dzięki oferowaniu inwestorom korzyści w postaci zwolnień podatkowych, subsydiów i innych zachęt. Uważają, że koszty poniesione w ten sposób zwrócą się w postaci rozbudzenia aktywności gospodarczej lokalnych mieszkańców.

Zdaniem E. Blakeya specyfika dzisiejszej gospodarki pozwala na wskazanie czterech czynników decydujących o powodzeniu lokalnego rozwoju: zatrudnienie, baza dla rozwoju, zalety lokalizacyjne, zasoby wiedzy. Pierwszy czynnik kryje szanse rozwoju w możliwościach doskonalenia zasobów pracy, w podnoszeniu kwalifikacji, edukacji co pozwala na przyciąganie sektorów nowoczesności, które zapewniają wysokie dochody. Ważnym czynnikiem jest baza dla rozwoju, za czym kryje się cały system instytucjonalny istniejący w danej społeczności, od której zależy sposób funkcjonowania lokalnej gospodarki. Czynnikiem rozwoju jest także kwestia lokalizacji. Wprawdzie on tracił ostatnio na znaczeniu, ale wciąż takie cechy, jak czystość środowiska, jakość społeczności odgrywa znaczącą rolę. Wielką rolę we współczesnym typie rozwoju odgrywają zasoby wiedzy. E. Blakley pisze, że rozwój jest „wiedzochłonny”. Przedmiotem wymiany stają się bowiem informacje, a nie tradycyjne produkty materialne. Rośnie zatem rola ośrodków badawczo-rozwojowych, które wymyślają nowe produkty, albo adaptują technologie do nowych zastosowań.

[1] Best Practices in Local Development, OECD LEED, s. 22.

[2] Best Practices in Local Development, OECD LEED, s. 22-23.

[3] Gmina, przedsiębiorczość, promocja, (red. J.P. Gieorgica, G. Gorzelak), Wydawnictwa Europejskiego Instytutu Rozwoju Regionalnego, Warszawa 1992, s. 23.