Newsletter
Wpisz swój email, aby otrzymywać powiadomienia o nowych informacjach na naszej stronie internetowej.
Finlandia, studium przypadku: Partnerstwo Sipoo

Powstanie partnerstwa Sipoo nie miało bezpośredniego związku z pilotażowym programem Ministerstwa Pracy, ale było wynikiem spontanicznej lokalnej inicjatywy grupy osób, które postanowiły osobiście zmierzyć się z problemem bezrobocia i wykluczenia społecznego w miejscu swojego zamieszkania.

Liderem przedsięwzięcia był kierownik lokalnego urzędu pracy, który w trakcie wizyty studyjnej zobaczył na własne oczy, jak działają lokalne partnerstwa w Irlandii i uznał, że wyspiarskie doświadczenia mogą być z powodzeniem zastosowane w zwalczaniu bezrobocia w jego miejscowości.

Sipoo to gmina o charakterze wiejskim, usytuowana wzdłuż wybrzeża na wschód od Helsinek. Mieszka tam około 17 tysięcy osób, z czego połowa w dwóch powstałych centrach: Nikkilä i Söderkulla. Gęściej zaludniona jest także strefa nadmorska, w której można znaleźć wiele wolnostojących, luksusowych rezydencji i dzielnic. Tym, co wyróżnia Sipoo od reszty kraju, zamieszkałego w ponad 90 procentach przez Finów jest dostrzegalna (i słyszalna) obecność szwedzkiej mniejszości narodowej: aż 45 procent lokalnej populacji mówi po szwedzku.

W związku z napływem ludzi z zewnątrz w ciągu ostatnich kilku lat w Sipoo odnotowywano wzrost populacji rzędu trzech procent rocznie. Wiele osób zatrudnionych w Helsinkach zdecydowało się osiedlić w niedalekiej odległości od stolicy, wśród atrakcyjnego krajobrazu, na który składa się czyste powietrze, morze, jeziora i otwarte przestrzenie zieleni. Jest tu również dobra infrastruktura i rozwinięty sektor usług, a dojazd autostradą do stolicy kraju nawet w godzinach szczytu zajmuje nie więcej niż pół godziny.

Raptowny przyrost ludności stanowi powód do troski lokalnej administracji, ponieważ zagraża wiejskiemu charakterowi gminy. Istnieje też niebezpieczeństwo, że nowo przybywający Finowie zaleją i przytłoczą mniejszość szwedzką. W rezultacie władze lokalne starają się zahamować napływ przybyszów, a jednocześnie promować taki sposób osiedlania się w regionie, który będzie polegał na zachowaniu tradycyjnych walorów otoczenia, aby nie dopuścić do dewastacji tej strefy zieleni na obrzeżach Helsinek.

Dzięki swym walorom i położeniu blisko stolicy kraju Sipoo jest od dawien dawna gminą zamożną. Najwięcej przychodów generuje sektor usług, który zatrudnia 72 procent pracobiorców. Dwadzieścia trzy procent mieszkańców pracuje w przemyśle, a pozostałych 5 procent – w sektorze rolnym, leśnym i rybołówstwa. Wiele osób dojeżdża też do pracy w Helsinkach. Pod koniec 1999 roku bez pracy w Sipoo pozostawało znacznie mniej osób, niż statystycznie w pozostałych częściach kraju - niespełna 500 osób na ponad 8 tysięcy pracujących. Dodatkowo ponad 100 osób znalazło zatrudnienie przy tymczasowych projektach albo uczestniczyło w szkoleniach realizowanych w ramach specjalnych programów na rzecz zwalczania bezrobocia, prowadzonych przez lokalny urząd pracy.

Stowarzyszenie ponad sektorami

Spontanicznie utworzone partnerstwo rozpoczęło działanie w 1998 roku. Przybrało formę stowarzyszenia, w którego skład wchodziło 14 partnerów z sektora publicznego, prywatnego i społecznego. Przewodniczący zarządu pochodził z urzędu gminy Sipoo, a wśród pozostałych siedmiu członków zarządu znajdowali się: dwaj reprezentanci stowarzyszenia bezrobotnych w Sipoo, przedstawiciel miejscowej luterańskiej gminy wyznaniowej, urzędu pracy, lokalnego stowarzyszenia fińskich związków zawodowych, lokalnego stowarzyszenia Federacji Fińskich Pracodawców oraz reprezentant czterech firm prywatnych. Zarząd spotykał się zazwyczaj raz w miesiącu.

Całkowity budżet partnerstwa na lata 1998-1999 wyniósł nieco ponad 60 tysięcy euro, z czego 84 procent pochodziło z rządowych funduszy dystrybuowanych za pośrednictwem Centrum Rozwoju Ekonomicznego i Zatrudnienia Uusimaa, które nie miało jednak reprezentanta w zarządzie i pozostawiało partnerstwu swobodę co do podejmowania decyzji. Na pozostałe źródła dochodu składały się środki kościelne, samorządowych rad miejskich i regionalnych, a także składki członkowskie. Najwięcej wydatków, nieco ponad 50 tysięcy euro, pochłonęły pensje pracowników, pozostałe koszta stanowił wynajem biura i wydatki administracyjne. 

Centrum Varglyan

Głównym widocznym osiągnięciem partnerstwa było utworzenie wielofunkcyjnego Centrum Zwalczania Bezrobocia i Wykluczenia Społecznego Varglyan w gmachu zamkniętego nieco wcześniej szpitala psychiatrycznego. Pomysłodawcy projektu wychodzili z założenia, że wielu mieszkańców lokalnej społeczności z uwagi na swoją ułomność fizyczną, psychiczną, starzenie się, wszelkiego rodzaju uzależnienia czy też inne przypadłości potrzebuje specjalnego wsparcia, bez którego nie poradzi sobie na rynku pracy. Działania Centrum były skierowane przede wszystkim do osób upośledzonych psychicznie, którym w przyjaznej i pełnej zrozumienia atmosferze pomagano odzyskać równowagę nad własnym życiem i znaleźć tymczasową lub najchętniej stałą pracę. Projekt przybrał formę niedochodowego przedsiębiorstwa z trzeciego sektora, które świadczyło usługi urzędowi gminy Sipoo i innym zleceniodawcom. Środki na działanie pochodziły na różnych etapach z różnych źródeł, a największy strumień płynął z Kampanii na rzecz Zbiorowej Odpowiedzialności oraz regionalnej rady Itä-Uusima. 

W budynku Centrum znalazło swoje miejsce wiele różnych podmiotów i inicjatyw, na przykład przykościelne biuro pracy prowadzone przez lokalną luterańską gminę wyznaniową przy pomocy pracownika oddelegowanego z urzędu pracy. Lokalne stowarzyszenie Federacji Fińskich Pracodawców ulokowało w Centrum swoją siedzibę i zatrudniło dwie przedtem długotrwale bezrobotne osoby do organizacji targów promujących lokalne przedsiębiorstwa  oraz aranżowania spotkań i szkoleń dla członków Federacji. W Varglyan znalazło zatrudnienie dwóch członków lokalnego stowarzyszenia bezrobotnych, którzy założyli tam własne biuro, obsługiwali kawiarenkę i jadłodajnię dla bezrobotnych, organizowali bank żywności i usługi recyclingu. Na terenie Centrum działał również wolontariat Praca i Społeczeństwo z Porvoo.

Wyniki projektu Varglyan były systematycznie monitorowane i oceniane, co z jednej strony stanowiło wymóg sponsorów, a z drugiej – było cennym źródłem informacji dla zarządzających projektem. Oprócz widocznych gołym okiem efektów, takich jak odremontowanie poszpitalnego obiektu i jego adaptacja na potrzeby Centrum, partnerstwu udało się utworzyć sprawnie działający ośrodek społeczny wraz z kawiarenką i jadłodajnią, przyciągnąć na miejsce różne organizacje, zorganizować specjalne zespoły profesjonalistów z różnych dziedzin pod kątem szczegółowych potrzeb korzystających z pomocy Centrum, przeszkolić i ułatwić znalezienie pracy grupie osób trwale bezrobotnych, a także doprowadzić do założenia kilku mikroprzedsiębiorstw. Przy mocnym poparciu ze strony kościoła luterańskiego i innych partnerów, Centrum Varglyan stało się miejscem, w którym pozostający na marginesie społeczeństwa ludzie mogli się spotykać, integrować, pożywić, podjąć szkolenie, pracę, a nawet w cieplarnianych warunkach założyć własną firmę.

Sukcesy i porażki

Pomimo wielu przeszkód w ciągu relatywnie krótkiego czasu partnerstwu udało się bardzo wiele osiągnąć. Obok utworzenia Centum Varglyan, które zaowocowało integracją bezrobotnych na rynku pracy, stowarzyszenie Sipoo wypracowało mechanizm wspierania ducha współpracy i zespołowych działań, a także wciągania do tych działań grupy ludzi objętych projektem.  Takie podejście przyniosło szeroki odzew społeczny i skłoniło do aktywności wiele różnych podmiotów. Poprzez wykorzystanie miejscowego potencjału i ko-ordynowanie działań partnerów stowarzyszeniu Sipoo udało się wypracować znaczną wartość dodaną w życiu zagrożonej marginalizacją lokalnej społeczności.

Z kolei największym problemem podczas realizacji projektu okazała się konieczność przełamywania niechęci i braku zrozumienia partnerów do nie dla wszystkich oczywistej kultury współuczestnictwa, współodpowiedzialności i wspólnego podejmowania decyzji. Sposób myślenia i potrzeby bezrobotnych, urzędników samorządowych i przedsiębiorców są bardzo różne, potrzeba więc czasu, dobrej woli i cierpliwości, żeby zachęcić ich do wspólnej pracy, przemyślenia stanowisk i ustalenia wspólnych celów.

Jednocześnie instytucje finansujące program, włącznie z  Centrum Rozwoju Ekonomicznego i Zatrudnienia Uusimaa, są przyzwyczajone do szybkich, konkretnych efektów będących wynikiem ich krótkoterminowych nakładów finansowych. Z doświadczeń stowarzyszenia Sipoo wynika również, że partnerstwa są często postrzegane jako niedrogi sposób na zapewnienie niezbędnych świadczeń osobom potrzebującym, zwłaszcza w dobie kryzysu finansowego państwa. Jeszcze inna gorzka refleksja dotyczy skromnego ilościowo, krótkoterminowego finansowania projektu, które uniemożliwia dalekosiężne planowanie i stanowi słabą podstawę do tworzenia długodystansowych partnerstw. 

Opracowała Agnieszka Ostrowska na podstawie raportu OECD Local Partnerships for Better Governance 2001

Inne źródła:
Differential Effects of Active Labour Programmes in the Early Stages of Young People’s Unemployment Government Instiutue for Economic Research, Helsinki 2004
Micheal O Cinnneide, Local Employment Partnerships in Finland, National University of Ireland, Galway, July 2000
Drogi do Unii Europejskiej. Narodowe Strategie Informacyjne. (Finlandia), Małgorzata Leska, Agnieszka Ostrowska, UKIE 1998
Local Partnerships and Social Innovation, LEED Programme report, OECD 1996