Sytuacja rynku pracy w Polsce w późnych latach dziewięćdziesiątych uległa znacznemu pogorszeniu. W roku 1999 nastąpił wzrost stopy bezrobocia z 12,5% do 16,7%, przy jednoczesnym spadku wielkości zatrudnienia – do poziomu 56%.

Na rynku pracy zaistniały liczne problemy, które wynikały z restrukturyzacji niektórych sektorów gospodarki i rolnictwa, pojawienia się znacznej liczby młodych ludzi poszukujących pracy, niedostatecznego rozwoju sektora MŚP oraz braku alternatywnych miejsc pracy w uboższych regionach kraju. W związku z tą sytuacją Komisja UE podkreśliła konieczność podjęcia spójnych działań na rzecz przeciwdziałania bezrobociu oraz potrzebę wzmocnienia potencjału administracyjnego (w tym zdolności do absorpcji środków Europejskiego Funduszu Społecznego [EFS]).

Od strategii narodowej do paktów lokalnych

Odpowiedzią rządu było przyjęcie w styczniu 2000 roku „Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich w latach 2000 – 2006”. Cele Strategii zostały przełożone na główne założenia programu Phare 2001 SSG RZL, który składał się z czterech głównych działań:

1. Aktywne działania na rynku pracy – realizacja usług rynku pracy (URP) dla bezrobotnych oraz innych osób napotykających trudności na rynku pracy;
2. Promocja przedsiębiorczości;
3. Promocja zdolności adaptacyjnych – szkolenie dla pracowników MŚP;
4. Pomoc w rozwijaniu lokalnej współpracy partnerskiej w dziedzinie zatrudnienia.

Cel czwarty stawiał zadanie wsparcia administracji samorządowej i partnerów społecznych w zakładaniu i rozwoju partnerstw na rzecz przedsiębiorczości i zwalczania bezrobocia. Partnerstwa miały budować pozytywny klimat dla przedsiębiorczości oraz wprowadzać zmiany instytucjonalne w instytucjach edukacyjnych pod kątem ich lepszego dopasowania do potrzeb rynku pracy. Cel ten wyrastał z trafnej diagnozy jednego z poważniejszych ograniczeń w rozwoju rynku pracy, jakim jest niskie wykształcenie (formalne i zawodowe) ludzi – zarówno bezrobotnych, jak również pracujących – oraz równoczesny brak strategicznych rozwiązań (na przykład regionalnych koalicji i paktów) na rzecz poprawy poziomu edukacji i przystosowania jej do lokalnego rynku pracy.

Celem szczegółowym w podprojekcie 4 było wzmocnienie lokalnego potencjału instytucjonalnego w zakresie przeciwdziałania bezrobociu, inicjowanie partnerstwa lokalnego. Partnerstwa miały budować pozytywny klimat dla przedsiębiorczości oraz wprowadzać zmiany instytucjonalne w instytucjach edukacyjnych oraz szkoleniowych pod kątem ich lepszego dopasowania do potrzeb rynku pracy. Zdaniem autorów ewaluacji programu Phare 2001, ogólna ocena trafności podprojektu jest bardzo zadowalająca.

Średni koszt przeszkolenia uczestnika Podprojektu 4 wyniósł € 1464. Najwyższy koszt wielkości 5270 charakteryzuje projekt realizowany w kujawsko-pomorskim. Najniższy koszt przeszkolenia jednego beneficjenta odnotowano w województwie śląskim i wyniósł on € 567. Osiągniętą efektywność oceniono jako zadowalającą.

Edukacja odpowiedzią na bezrobocie

Pomoc w rozwijaniu lokalnej współpracy partnerskiej w dziedzinie zatrudnienia w ramach programu Phare 2001 miała polegać na przygotowaniu placówek oświatowych do wyzwań z jakimi ich absolwenci spotykają się na rynku pracy. Pomoc ta miała przynieść dwojakiego rodzaju efekty: kształcenie dostosowane do potrzeb rynku oraz nawiązanie w tym zakresie współpracy partnerskiej między administracją, szkołami, przedsiębiorcami i organizacjami społecznymi.

Sekwencja działań w Podprojekcie 4 była następująca:

1. szkolenia dla samorządu terytorialnego, partnerów społecznych, instytucji edukacyjnych
2. doradztwo dla samorządu, partnerów społecznych, instytucji edukacyjnych
3. konkurs na granty, na sprzęt IT.

Odnotowano duży wpływ programu na zawarcie porozumień lokalnych na rzecz zatrudnienia oraz na opracowanie planu modernizacji oferty edukacyjnej. Ponad trzy czwarte badanych beneficjentów odpowiedziało, że ich instytucja w ramach projektu zawarła porozumienie lokalne z innymi instytucjami.

Przedstawiciele 85% szkół stwierdzili, że w związku z zakupem sprzętu IT profil wykształcenia absolwentów jest lepiej dopasowany do oczekiwań lokalnych pracodawców, a przedstawiciele 93% szkół uważają, że absolwenci mają większe szanse na znalezienie pracy. Przy obu pytaniach przedstawiciele jedynie 6% placówek edukacyjnych było przeciwnego zdania.

Trwałość efektów programu związanych z opracowaniem i wdrożeniem planu modernizacji oferty edukacyjnej można ocenić jako bardzo zadowalającą. W niemal wszystkich (96%) szkołach, które wdrożyły przynajmniej częściowe opracowany Plan Modernizacji Oferty Edukacyjnej, plan ten jest nadal realizowany. Ponadto większość (61%) szkół, które otrzymały dotację po zakończeniu udziału w programie Phare opracowała kolejne plany modernizacji nauczania.
Można stwierdzić, że program przyniósł trwały efekt w postaci podwyższenia jakości kształcenia dzięki polepszeniu wyposażenia IT szkół.

Zakładane i osiągnięte cele w podprojekcie IV.

Wskaźnik	Wskaźniki zakładane	Wskaźniki wykonane	Procent realizacji zakładanego wskaźnika
liczba beneficjentów	4230	4771	113%
liczba beneficjentów korzystających z doradztwa dla przedstawicieli instytucji zaangażowanych w rozwój porozumień lokalnych	3520	2997	85%
liczba podpisanych porozumień lokalnych	190	382	201%
liczba szkół, którym przyznano dotację na zakup sprzętu IT	102	132	129%

Źródło: Internetowy system komputerowy do monitorowania i raportowania programu Phare Spójność Społeczno Gospodarcza; badania monitoringowe.

W Podprojekcie 4 założono, że w szkoleniach wezmą udział przedstawiciele trzech rodzajów podmiotów działających w lokalnych społecznościach: przedstawiciele samorządu, partnerów lokalnych (takich jak przedsiębiorcy, organizacje pozarządowe) oraz szkół – nauczyciele. Zapewnienie udziału każdej z trzech grup beneficjentów programu było bardzo ważne ze względu na cel programu polegający na podjęciu współpracy lokalnych partnerów na rzecz lokalnego rynku pracy. Zadowalającą skuteczność uzyskano jedynie w przypadku nauczycieli: w większości województw osiągnięto zakładane wartości wskaźników. Przeciętną skuteczność osiągnięto w zakresie udziału w programie przedstawicieli partnerów lokalnych: w sześciu województwach nie osiągnięto zakładanego wskaźnika. Z kolei udział w programie przedstawicieli samorządów ocenić należy jako niezadowalający. W większości województw nie osiągnięto zakładanej wartości wskaźnika.

Mimo tego, że organizatorzy nie zapewnili udziału zakładanej liczby przedstawicieli różnych typów instytucji, skuteczność w zakresie liczby podpisanych porozumień lokalnych oraz liczby szkół, które otrzymały dotację na zakup sprzętu IT jest bardzo zadowalająca. W niemal wszystkich województwach osiągnięto zakładane wartości tych wskaźników. Podsumowując skuteczność Podprojektu 4, ocenić należy jako zadowalającą.