Newsletter
Wpisz swój email, aby otrzymywać powiadomienia o nowych informacjach na naszej stronie internetowej.
Polsko-Amerykański Programu Partnerstwa Lokalnego (P-APPL)

Dla rozwoju partnerstwa lokalnego w Polsce bardzo ważna jest realizacja dwóch przedsięwzięć finansowanych przez Departament Pracy Stanów Zjednoczonych. Pierwszym z nich był wdrażany pilotażowo w latach 1998 - 2000 Program Rozwoju Zawodowego. Miał on ułatwić (głownie na Górnym Śląsku) restrukturyzację górnictwa węglowego i hutnictwa. Kontynuacją tego przedsięwzięcia był Program Partnerstwa Lokalnego (PPL) realizowany w latach 2002-2004. Popularyzował on metodologię Modelu Partnerstwa Lokalnego (MPL) zaadoptowanego do polskich realiów przez Instytut Współpracy i Partnerstwa Lokalnego.

MPL jest jednym z narzędzi budowania partnerstw na rzecz rozwoju społeczności lokalnej. Oferuje zwalnianym pracownikom, przedsiębiorstwom i społecznościom lokalnym kompleksową pomoc w dostosowaniu się do transformacji gospodarczej. W budowaniu partnerstwa opiera się na inicjatywach oddolnych, dzięki którym poszczególnym pracownikom i mieszkańcom dawana jest możliwość samodzielnego planowania przyszłości i wpływania na rozwój swoich społeczności.

Programem zarządzał Worldwide Strategy Inc., a wdrażał go Instytut Współpracy i Partnerstwa Lokalnego (IWiPL). Przy jego realizacji współpracowała Kancelaria Prezydenta RP, ministerstwo gospodarki i pracy, departament pracy USA, ambasada USA, Związek Powiatów Polskich, urzędy marszałkowskie, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, samorządy powiatowe i gminne,, lokalni przedsiębiorcy, związki zawodowe, agencje rozwoju oraz organizacje pozarządowe. Program był współfinansowany przez wiele instytucji rządowych, samorządowych i organizacji trzeciego sektora.

PPL miał przekazywać wiedzę i umiejętności budowania trwałego partnerstwa pomiędzy instytucjami sektora publicznego, społecznego i biznesu. Jego realizacja przyniosła przeszkolenie 592 osób oraz stworzenie sieci specjalistów partnerstwa lokalnego na poziomie krajowym, wojewódzkim oraz powiatowym. Program wyzwolił liczne inicjatywy, które zaowocowały partnerskimi przedsięwzięciami gospodarczymi, przyczyniających się do utrzymania lub powstawania miejsc pracy, albo do aktywizacji długotrwale bezrobotnych.
MPL zawierał trzy komponenty (zestawy działań):

  1. Lokalne Ożywienie Gospodarcze (LOG) – działania wspomagające społeczności lokalne we wspólnym opracowywaniu i wdrażaniu projektów gospodarczych tworzących miejsca pracy;
  2. Szybkie Reagowanie – działania wspierające osoby zwalniane i bezrobotne w szybkim zdobyciu ponownego zatrudnienia;
  3. Wzmacnianie Konkurencyjności Przedsiębiorstw – działania wspierające lokalne firmy poprzez zastosowanie metody szybkich i efektywnych szkoleń czy przekwalifikowań pracowników lub poprzez utworzenie klastrów gospodarczych.

Pierwszy komponent modelu zakłada przeprowadzenie warsztatów, podczas których mieszkańcy gminy lub powiatu dążą do wspólnego wypracowania projektów, które mogłyby nakręcić miejscową gospodarkę na swoim terenie. Największą korzyścią warsztatów jest jednak spotkanie liderów lokalnych środowisk i wspólna praca nad projektami,, i koncepcjami rozwiązań lokalnych problemów oraz zbudowanie lokalnego partnerstwa między różnymi środowiskami w powiecie, w gminie.

Warsztaty LOG składają się z czterech części. Pierwsze dwie polegają na analizowaniu przez uczestników lokalnego środowiska gospodarczego. Trzeci warsztat upływa na tworzeniu projektów gospodarczych, które rozwiązują lokalne problemy i odpowiadają na potrzeby mieszkańców wykorzystując jednocześnie posiadane zasoby lokalne. Czwarty warsztat polega na opracowaniu każdego projektu pod kątem posiadanych i potrzebnych do jego realizacji zasobów, identyfikacji jego pułapek i wad.Trzeba też określić czas konieczny do zrealizowania projektu oraz z grupy interesu wspierające go oraz beneficjentów. Na końcu oceniane jest ryzyko, szanse i zagrożenia dla każdego z projektów.

Warsztaty, dzięki temu, że biorą w nich udział przedstawiciele różnych środowisk lokalnych (począwszy od samorządu, poprzez lokalne przedsiębiorstwa,, związki zawodowe, organizacje pozarządowe oraz mieszkańców), dają one szersze spojrzenie na problemy, potrzeby i zasoby danej gminy lub powiatu.

W latach 1998-2000 warsztaty LOG przeprowadzono w 13 społecznościach województw śląskiego i małopolskiego. W efekcie powstały tam lokalne grupy zadaniowe, składające się z przedstawicieli różnych środowisk. Otrzymały one granty na wsparcie wdrożenia projektów ekonomicznych, które wybrały do realizacji. Osiem społeczności postanowiło przeznaczyć je na utworzenie ośrodków wspierania przedsiębiorczości, z czego cztery służyć miały przyciąganiu i obsłudze potencjalnych inwestorów.

Np. w gminie Ruda Śląska powstało „Centrum Przedsiębiorczości i Edukacji Gospodarczej”, w powiecie Tyskim - „Powiatowe Centrum Przedsiębiorczości – Studium lokalizacji Małych i Średnich przedsiębiorstw i Inkubator Przedsiębiorczości”, w gminie Jaworzno - „Centrum Promocji Przedsiębiorczości (CPP) w strukturze Agencji Rozwoju Lokalnego SA w Jaworznie”. W Dąbrowie Górniczej powstało „Centrum Informacji i Wspierania Biznesu”, w Piekarach Śląskich - „Centrum Rozwoju Gospodarczego, w powiecie Tarnogórskim - Centrum Przedsiębiorczości i Edukacji Gospodarczej, w Woli zorganizowano przedsięwzięcie edukacyjne, w ramach którego wyposażono sale szkoleniowe i przeprowadzono pilotażowy program aktywizacji zawodowej kobiet. W Bytomiu powstał wirtualny inkubator przedsiębiorczości.

W Oświęcimiu warsztaty zaowocowały wypracowaniem projektu „Światowe Centrum Obrony Praw Człowieka”. Chodziło o to, aby zmieniać wizerunek miasta. Uczestnicy uznali, że Oświęcim nie może się kojarzyć wyłącznie z ludobójstwem . By to zmienić wymyślano przedsięwzięcia pokazujące, że lokalna społeczność skierowana jest w przyszłość. Za najlepsze, uznano wdrożenie takich projektów, jak: Międzynarodowe Centrum Edukacji, Instytut Obrony Praw Człowieka, czy Międzynarodowe Centrum Kongresowe i Seminaryjne oraz Oświęcimski Instytut Badań i Studiów nad Ludobójstwem i Totalitaryzmami XX wieku.

Szybkie Reagowanie. To drugi komponent Modelu. Ma on doprowadzić do powstania Zespołów Przystosowania Zawodowego oraz grup Wsparcia Koleżeńskiego (Koledzy Doradcy). ZPZ to grupa osób złożona z przedstawicieli załogi, związków zawodowych i kierownictwa restrukturyzowanego przedsiębiorstwa. W skład Zespołu wchodzą też reprezentanci władz lokalnych, urzędu pracy, Agencji Rozwoju Regionalnego, Agencji Inicjatyw Lokalnych, stowarzyszeń i organizacji pozarządowych, ośrodka pomocy społecznej, Izb Handlowych, przedsiębiorców oraz Ośrodków Doskonalenia Zawodowego. Głównym celem ZPZ jest udzielanie wszechstronnej i możliwie najszybszej pomocy prawnej, edukacyjnej, organizacyjnej i psychologicznej pracownikom zwalnianym i zagrożonym zwolnieniami z restrukturyzowanych przedsiębiorstw. Zespoły funkcjonowały na poziomie powiatu, gminy lub okręgu.

Jak informuje Instytut Współpracy i Partnerstwa Lokalnego, idea doradztwa koleżeńskiego pojawiła się w Polsce za sprawą jej współtwórczyni Lee Shore. Wywołała duże zainteresowanie wśród naszych związków zawodowych. W szkoleniach organizowanych przez Program Rozwoju Zawodowego w latach 1998-2000 uczestniczyli m.in. górnicy z restrukturyzowanych kopalń: „Czeczott” w Miedźnej-Woli i „Piast” w Bieruniu, pielęgniarki, hutnicy pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Pracy Krakowie oraz związkowcy z delegatury NSZZ „Solidarność” na Śląsku.

Z kolei celem „Wsparcia Koleżeńskiego” jest stworzenie struktury mającej wspomagać pracowników tracących pracę lub zagrożonych utratą. Koledzy-Doradcy pomagają w planowaniu dla nich systemu świadczenia usług. Jak mówi Ewa Gliwicka z I W i P L, mają oni tworzyć mocny zespół łączący pracowników, osoby bezrobotne i ich rodziny z lokalnymi instytucjami pomocowymi. Są źródłem informacji o możliwych formach wsparcia, dobrymi słuchaczami oraz osobami umiejącymi wesprzeć w trudnej sytuacji. Swoimi działaniami potwierdzają prawo zwalnianych i bezrobotnych do negatywnych odczuć, przełamują ich izolację społeczną, pomagają rozpocząć proces planowania i pokonać opór przed przekwalifikowaniem czy zatrudnieniem na innych warunkach.

Andrzej Tomeczek (także z IWiPL) przekonuje, że inicjatorem programu Wsparcia Koleżeńskiego może być lider lokalnej społeczności, działacz samorządowy, organizacja pozarządowa, Zespół Przystosowania Zawodowego, związek zawodowy lub urząd pracy. Koleżeńscy Doradcy funkcjonują w środowisku lokalnym, na terenie zakładu pracy, czy też parafii.

Warto dodać, że przez rok (lata 1999-2000) powstało na Śląsku i w Małopolsce 17 ZPZ-etów. Pięć Zespołów utworzono przy kopalniach węgla kamiennego, siedem w różnych branżach - medycznej, hutniczej i produkcyjnej oraz pięc na szczeblu powiatów. W Zespołach działało w sumie 241 Kolegów-Doradców którzy pomogli prawie piętnastu tysiącom osób dotkniętych skutkami restrukturyzacji. Pomoc polegała na organizowaniu spotkań, szkoleń, targów pracy itp.

Warto zilustrować pokrótce niektóre działania podejmowane według powyższych założeń. Np. ZPZ w Miedźnej Woli założony w 1999 roku działał w Kopalni Węgla Kamiennego „Piast Ruch II” i oferował pomoc dla zwalnianych pracowników - udostępniał informacje o możliwości nowego zatrudnienia i ułatwiał rozpoczęcie samodzielnej działalności gospodarczej. Organizował szkolenia, kursy, edukację młodzieży w kierunku przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Oferował dopłaty do porad prawnych i finansowych oraz szkoleń dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą, a dla górników odchodzących z kopalni, giełdę pracy. Zespół zainicjował także powstanie Klubu Pomocy Zawodowej, w ramach którego zrealizowano Program Aktywizacji Zawodowej.

Z kolei Zespół w Chorzowie pomógł w uruchomieniu Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Centrum Usług Pielęgniarskich”. Dzięki temu 2 bezrobotne pielęgniarki założyły działalność gospodarczą, 9 osób zatrudniono w pełnym wymiarze czasu, zatrudnienie znalazło też 6 stażystów. Zespół przede wszystkim zmobilizował władze Chorzowa do podjęcia działań ułatwiających walkę z bezrobociem.

Ciekawą formą działania są Kluby Pomocy Koleżeńskiej (KPK), istniejące głównie przy parafiach, które inicjują samopomoc wśród zwalnianych z pracy, bezrobotnych i chcących powrócić na rynek pracy. Pierwszy KPK, o nazwie „Praca” powstał w parafii Matki Boskiej Piekarskiej w Katowicach we wrześniu 2001roku. Pracowali w nim wolontariusze oraz Koledzy-Doradcy. Nim przystąpili do działania byli przygotowywani do organizowania działań samopomocowych. Przechodzili 40 godzinny cykl szkoleń i warsztatów. Organizował je I W i P L wraz z innymi organizacjami i instytucjami partnerskimi.

O powstaniu Klubów informowali na mszach księża, a w sklepach, aptekach itp., rozkładano ulotki. Klientka KPK, pani Elżbieta powiedziała: „Kiedy przeczytałam tę kartkę – krzyknęłam: Praca! Lecę zobaczyć co to jest . Spodobała mi się atmosfera spotkania. Tam wszyscy mieli ten sam problem co ja. Opowiadali o tym, jak szukają pracy, dzielili się spostrzeżeniami. Tu znalazłam spokój ducha, jestem teraz taka podbudowana psychicznie”.

Kluby nawiązały kontakty z organizacjami państwowymi i samorządowymi zajmującymi się szeroko rozumianym wsparciem osób bezrobotnych i ich rodzin m.in. z Powiatowymi Urzędami Pracy, Ośrodkami Pomocy Rodzinie, Państwową Inspekcją Pracy, Wydziałem Spraw Społecznych i Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego, Wojewódzkim Urzędem Pracy. Pozwoliło to również na nawiązanie osobistych kontaktów, ułatwiających realną pomoc potrzebującym.

Wspomina uczestniczka KPK „Praca”, pani Ewa: „Przyszłam do Klubu, bo byłam zmęczona psychicznie. Syn bez pracy, mąż także. A tu można się odprężyć, bo jak człowiek rozmawia z innymi, to nie czuje się tak osamotniony. W Klubie znalazłam dorywczą pracę opiekunki do dziecka”. Z czasem pani Ewa stała się wolontariuszką „Pracy”. Także pan Janusz nie żałuje że zawitał do KPK: „O istnieniu Klubu powiedziała mi sąsiadka. Pomyślałem, że warto spotkać się z ludźmi, którzy maja podobne problemy, też szukają pracy, chcą się czegoś nauczyć. Nie żałuję, że tu przyszedłem. Poznałem wspaniałych ludzi. Nie dołuje mnie to, że oni też nie mają pracy. Cieszę się kiedy słyszę, że kolejna osoba znalazła zatrudnienie. Może trafi się coś dla mnie” .

W „szybkim reagowaniu”, najważniejsze jest – co podkreśla IWiPL – oparcie struktury pomocowej na stabilnym gruncie społeczności lokalnej. Dzięki wsparciu ze strony duchownych, przedstawicieli struktur samorządowych i organizacji społecznych K P K „Praca” działające przy parafiach i instytucjach lokalnych stały się miejscem spotkań dla osób bezrobotnych i potrzebujących informacji i wsparcia.

Wzmacnianie konkurencyjności przedsiebiorstw i zachowywanie istniejących miejsc pracy to trzeci komponent MPL-u. W jego ramach działają wysokiej jakości szkolenia „Szybki Start”, dla pracowników przekwalifikowujących się. Mają one na celu wypracowanie natychmiastowej zdolności produkcyjnej w:

  1. nowych firmach zakładanych na danym obszarze;
  2. istniejących firmach, które chcą poszerzyć lub powiększyć swój personel;
  3. firmach, które muszą dokonać reorganizacji, korzystając z nowej technologii i sprzętu.

Szkolenia zakładają szczegółową analizę zadań wykonywanych na danym stanowisku pracy, ocenę wymaganych umiejętności, wiedzy, narzędzi, materiałów, wyposażenia oraz zaleceń dotyczących bezpieczeństwa pracy. Na tej podstawie tworzony jest szczegółowy plan szkolenia i wprowadzenie udoskonaleń w funkcjonowaniu stanowisk pracy.

Podsumowując, trzeba podkreślić, że Polsko-Amerykański Program Partnerstwa Lokalnego został wdrożony w różnych postaciach w wielu miejscach w Polsce. Przyczynił się także do powstania kilku znaczących organizacji pozarządowych i wielu niewielkich, ale bardzo prężnie i skutecznie działających, np. w mazowieckiem, w powiecie Łosice po warsztatach LOG, powstało Łosickie Centrum Wspierania Przedsiębiorczości, Stowarzyszenie Rozwoju EQUS. Realizują one różne ciekawe projekty, Jeden z nich „Grzybek” zaowocował założeniem spółdzielni socjalnej złożonej z pieczarkarzy. Spółdzielnia daje prace oraz z powodzeniem produkuje oraz sprzedaje lokalne wyroby.

Ponadto wojewódzkie urzędy pracy w wielu swoich projektach opierają się na metodach zaproponowanych przez P-APLP. Na tej metodologii opiera się też realizacja projektu „Partnerstwo i współpraca na rzecz budowy nowoczesnego rynku pracy”, który rozwijany jest w województwie podlaskim, mazowieckim, łódzkim i dolnośląskim. Liderem tego przedsięwzięcia jest Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi, a jednym z partnerów - Międzynarodowe Centrum Partnerstwa Partners Network.

(Fragment ksiązki Andrzeja Zybały „Siła partnerstwa”, która wkrótce ukaże się nakładem Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog”)