Newsletter
Wpisz swój email, aby otrzymywać powiadomienia o nowych informacjach na naszej stronie internetowej.
Nietypowy sojusz jabłkowy

Oryginalną i niespotykaną gdzie indziej w Polsce postać przybrało nietypowe partnerstwo lokalne w powiecie sandomierskim. W całości dotyczy ono jednego przedsięwzięcia, na bazie którego planowane jest zwiększenie szans rozwoju regionu.

Ziemia Sandomierska to teren od dziesięcioleci znany z sadów owocowych, głównie jabłkowych. Są one ważnym elementem lokalnego życia gospodarczego, dając pracę i dochody sporej liczbie osób – sadownikom i osobom zatrudnianym przez nich, a pośrednio także transportowcom, handlowcom i przetwórcom. Sady jabłkowe stanowią także ważny i łatwo rozpoznawalny element regionalnego krajobrazu przyrodniczo-kulturowego. Nie bez znaczenia ten typ działalności gospodarczej pozostaje także na dziedzictwo kulturowe Sandomierszczyzny.

Lokalne aktorzy życia społeczno-gospodarczego postanowili wykorzystać ten atut w promocji i rozwoju regionu. Wzorowali się na austriackim regionie Styria, gdzie od lat funkcjonuje tzw. Droga Jabłkowa. W tamtej okolicy, również pełnej upraw drzew owocowych, na bazie istniejących gospodarstw sadowniczych udało się stworzyć skromny, lecz bardzo prężny model turystyki. Turystów wabi się do regionu pięknem krajobrazu, zabytkami dziedzictwa kulturowego, spokojem wiejskiego życia, możliwością zakupu jabłek i innych owoców (a także rozmaitych tradycyjnych przetworów) bezpośrednio od producenta itp. Taka synteza rozmaitych atrakcji i form wypoczynku okazała się bardzo skuteczna, przynosząc mieszkańcom regionu duże dodatkowe wpływy, których nie osiągano bazując na „zwykłej” gospodarce sadowniczej. Zwiększyły się dochody samych właścicieli sadów, ale także gospodarstw agroturystycznych, lokali gastronomicznych, hoteli, sklepów, placówek kulturalnych itp.

Ten przykład postanowiono naśladować na Ziemi Sandomierskiej. Co prawda od lat słynie ona z malowniczego krajobrazu i zabytków, ale jednocześnie są to okolice o niewielkim rozwoju zyskownych gałęzi przemysłu, a ruch turystyczny koncentrował się dotychczas w zaledwie kilku popularnych miejscowościach regionu, problemem była także jego „przelotowość” (turyści przyjeżdżali na krótko, by obejrzeć najbardziej znane miejsca, a następnie szybko wyjeżdżali, nie generując zbyt wielu dochodów lokalnej społeczności). Fachowcy ze Świętokrzyskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego – Oddział w Sandomierzu, zaproponowali stworzenie inicjatywy, która mogłaby zmienić te niekorzystne trendy.

Wymyślili i rozpropagowali ideę Sandomierskiego Szlaku Jabłkowego. Bazuje on na popularyzowaniu turystyki po najbardziej malowniczych miejscach regionu, których wspólnym elementem są właśnie sady owocowe i związane z nimi gospodarstwa rolne. W ten sposób zamiast krótkich pobytów w najbardziej znanych miejscowościach, propaguje się dłuższe i bardziej dokładne poznawanie zakątków regionu. W dodatku, oprócz wpływów generowanych przez standardową turystykę, powstają nowe formy dochodów: agroturystyka, sprzedaż owoców i przetworów oraz sadzonek drzew. Przede wszystkim turyści zamiast odizolowanych, pojedynczych atrakcji w rozproszonych miejscowościach, otrzymują spójny, tematyczny „produkt turystyczny”.

Początki inicjatywy sięgają pierwszych miesięcy roku 2005. Wówczas to ŚODR przedstawił ideę utworzenia Sandmierskiego Szlaku Jabłkowego i rozpoczął pozyskiwanie partnerów do jej realizacji. 14 marca 2005 roku podpisano porozumienie w sprawie utworzenia tej atrakcji turystycznej. Sygnatariuszami są, oprócz ŚODR, m.in. wszystkie gminy powiatu sandomierskiego (gmina miejska Sandomierz, gminy miejsko-wiejskie Koprzywnica i Zawichost, gminy wiejskie Dwikozy, Samborzec, Klimontów, Łoniów, Obrazów i Wilczyce), starostwo tego powiatu, Lokalna Organizacja Turystyczna, Muzeum Okręgowe w Sandomierzu, Sandomierski Ogrodniczy Rynek Hurtowy S.A., a także indywidualne gospodarstwa sadownicze.

Dzięki tej współpracy powstał liczący ponad 200 kilometrów szlak turystyczny przez wszystkie gminy powiatu. Uroczyste otwarcie nastąpiło 17 września 2005 roku. Jego „węzłami” jest 29 gospodarstw sadowniczych (każde o tradycji dłuższej niż jedno pokolenie), specjalizujących się głównie w produkcji jabłek, grusz, owoców pestkowych. W wielu z nich można kupić także sadzonki i tradycyjne przetwory, poznać sadownictwo „od kuchni” oraz zasięgnąć fachowych porad. Na całym szlaku liczne są także inne atrakcje: zabytki, osobliwości przyrodnicze, instytucje kulturalne, warsztaty twórców ludowych, gospodarstwa agroturystyczne, lokalne gastronomiczne z tradycyjnymi regionalnymi potrawami, ale także ciekawe, nowoczesne inicjatywy, jak np. założona przez samych rolników wspólna przetwórnia owocowo-warzywna.

Dotychczas szlak bazuje na już istniejących atrakcjach (łącznie kilkadziesiąt, w tym ok. 30 samych gospodarstw sadowniczych), skupiając je pod jednym szyldem i wspólnie promując, ale w przyszłości planowane jest także animowanie nowych inicjatyw, które mogłyby zyskać dodatkowe uznanie turystów. Opracowano już profesjonalny przewodnik turystyczny „Sandomierski Szlak Jabłkowy”. Współpraca zaowocowała także wspólną promocją poza regionem – m.in. na kilku targach turystycznych i żywnościowych producenci z regionu mieli zbiorcze stoisko nie tylko z własnymi wyrobami, ale także z prezentacją regionalnych tradycji kulinarnych. Wspólnie łatwiej także występować o dotacje z instytucji pozaregionalnych (m.in. Unia Europejska, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości).

Sandomierski Szlak Jabłkowy jest ciekawym przykładem partnerstwa lokalnego nie tylko ze względu na nowatorski pomysł rozwoju regionalnego, ale także z uwagi na niskie koszty przedsięwzięcia i niemal zupełny brak związanej z nim biurokracji. Jako taki, jest doskonałym przykładem do naśladowania dla innych regionów, zwłaszcza tych uboższych i pozbawionych rozbudowanego zaplecza instytucjonalnego.

Kontakt i dalsze informacje: 
Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego – Oddział Sandomierz
ul. Mokoszyńska 3, Sandomierz,
tel. 015/833-31-00,
e-mail:
sandomierz@sodr.pl,
www.szlakjablkowy.eu