Kapitał społeczny to zjawisko trudniejsze do uchwycenia i analizy niż kapitał ekonomiczny. To kompleks dyspozycji społeczeństwa, kształtowany nieraz przez całe wieki, zarówno spontanicznie, jak i przy mniej lub bardziej świadomym wsparciu instytucji formalnych. Jego rozwój jest niemożliwy w społeczeństwie o niskim poziomie wzajemnego zaufania. Tymczasem z badań wynika, że Polacy nie są skłonni obdarzać nim współobywateli – jedynie 23% ankietowanych uważa, że „większości ludzi można ufać”[1], co jest najgorszym wynikiem spośród wszystkich uwzględnionych w badaniu państw Europy. Doświadczenie pokazuje, że zaufanie można budować, co stara się opisać w ramach swojej szerszej teorii stawania się społeczeństwa znany polski socjolog Piotr Sztompka (ur. 1944). Jak pokazuje krakowski uczony, kultura zaufania rodzi się na skutek upowszechnienia jednostkowych działań polegających na wzajemnym obdarzaniu się zaufaniem – gdy następuje dużo takich aktów, zyskują one nieformalnie moc obowiązywania: utrwala się przekonanie, że należy polegać na innych ludziach, i jednocześnie czynić zadość swoim własnym zobowiązaniom[2]. Nie ma niestety jednej skutecznej recepty na to, w jaki sposób uruchomić ten proces w społeczeństwie cechującym się kulturą cynizmu i braku zaufania. Niewątpliwie uwolnienie ludzkiej inicjatywy poprzez eliminację zbędnych ograniczeń prawnych i administracyjnych, przy aktywnym wsparciu instytucji europejskich wspierających dialog i współdziałanie, daje nadzieję na sukces.[3]
[1] European Social Survey 2006/7
[2] Piotr Sztompka, „Zaufanie. Fundament społeczeństwa”, Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK, Warszawa 2007
[3]
