Newsletter
Wpisz swój email, aby otrzymywać powiadomienia o nowych informacjach na naszej stronie internetowej.
Idea partnerstwa

Idea dialogu i partnerstwa społecznego jest zakorzeniona głęboko nie tylko w prawie Unii Europejskiej, lecz również, a może przede wszystkim w historii i tradycji Starego Kontynentu. W całym okresie powojennym, pomimo licznych zmian i kolejnych form, dialog społeczny odgrywał ważną rolę w przemianach społecznych i tworzeniu państwa opiekuńczego. 
 
Kluczem do zrozumienia wagi, jaką przykłada Unia Europejska do partnerstwa społecznego jest przyjrzenie się najważniejszym elementom tworzącym system i oblicze zjednoczonej Europy. Jednym z nich jest europejski model socjalny. Pomimo sporów o jego kształt i formę, jest on integralną i nieusuwalną częścią systemu politycznego zjednoczonej Europy. Z kolei jednym z komponentów tego modelu jest zinstytucjonalizowany dialog społeczny, którego finalnym wynikiem jest partnerstwo społeczne. 
 

Dialog siłą napędową reform
O ile sama instytucja dialogu społecznego uważana była i jest nadal za ważną, a wręcz niezbędną w kreowaniu polityki społeczno-gospodarczej, o tyle zachodziły pewne zmiany w podejściu do niej. O zinstytucjonalizowaniu tej formy komunikacji społecznej możemy mówić od 1987 roku, kiedy to Jednolity Akt Europejski wprowadził definicję dialogu społecznego. Jest to szczególnie ważne w sytuacji gwałtownych zmian i postępującej globalizacji. Można postawić nawet tezę, że dialog społeczny jako zinstytucjonalizowany element systemu politycznego, rozwijał się i dojrzewał wraz z instytucjami wspólnoty. O jego wadze świadczy fakt umieszczenia go w projekcie Traktatu Konstytucyjnego.
 
W obecnej sytuacji, gdy gwałtownie spadła konkurencyjność Europy na rynkach światowych uznano, że mechanizmy dialogu społecznego mogą stać się siłą napędową, która umożliwi dokonanie głębokich reform ekonomicznych i społecznych, jakie są niezbędne do zachowania dotychczasowej pozycji gospodarki Wspólnoty. Tak ważna funkcja została wyznaczona tej formie komunikacji społecznej w Strategii Lizbońskiej. Aktywność partnerów społecznych ma zapewnić skuteczną realizację zarówno wzrostu wydajności, jak i uzyskania większej spoistości socjalnej. Pakty społeczne mają stać się wręcz motorem rozwoju gospodarki UE, umożliwiając zagospodarowanie zaniedbanych obszarów i dostosowywanie umiejętności pracowników do potrzeb dynamicznie zmieniającego się rynku. Praktyczna realizacja dialogu społecznego w jego wszystkich formach od poziomu przedsiębiorstw do ogólno unijnego, gwarantuje partnerom społecznym udział w tworzeniu europejskich standardów socjalnych oraz zarządzaniu Unią. Umożliwia to również aktywizację wielu grup społecznych, dzięki czemu zawierane są w ten sposób pakty społeczne, niezbędne dla realizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Małe pakty przeciwko wielkim problemom
Czasy wielkich umów społecznych wydają się już przeszłością, choć i tu zdarzają się jeszcze duże pakty w skali krajowej. Obecnie priorytetem Unijnym są Lokalne Pakty na rzecz Zatrudnienia. Stało się to szczególnie istotne, gdy bezrobocie w ówczesnych krajach Unii osiągnęło w roku 1994 poziom 11,1% populacji w wieku produkcyjnym. Oznaczało to, że prawie 18,5 miliona osób pozostawało bez stałego zatrudnienia. Był to sygnał alarmowy oznaczający, że potrzeba tworzenia nowych miejsc pracy musi być priorytetem wszelkich działań.

Pomimo wysiłków władz, administracji i pomimo ogromnych nakładów finansowych, bezrobocie wciąż stanowi jeden z największych problemów Unii. Komisja Europejska na spotkaniu we Florencji, uznała Lokalne Pakty na rzecz Zatrudnienia za jeden z kluczowych instrumentów, mogących poprawić sytuację na rynku pracy. Powinny być one zawierane w skali miasta, aglomeracji czy regionu lub na obszarach działania organizacji społeczno-ekonomicznych. Poprzez takie działanie, może to być jednym z motorów umożliwiających dokonanie niezbędnych reform społeczno-gospodarczych, które są konieczne do realizacji Strategii Lizbońskiej. W ten sposób dialog społeczny ma stać się kluczem do pogodzenia dwóch, pozornie przeciwstawnych celów: zachowania europejskiego modelu społecznego w stanie możliwie nie naruszonym i równocześnie skutecznego konkurowania na coraz bardziej zglobalizowanym rynku światowym.
 
Zielone światło dla dialogu
Środki na realizację tych projektów znajdują się w Europejskim Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Społecznym i Funduszu Spójności.

Pomoc ze środków Funduszu jest przyznawana przez Komisję w ramach bliskiej współpracy, zwanej dalej „partnerstwem”, między Komisją, a wnioskującym państwem członkowskim. Państwo to organizuje, zgodnie z aktualnymi krajowymi zasadami i praktykami, partnerstwo z mianowanymi przez siebie władzami i organami, a mianowicie:

  • kompetentnymi władzami regionalnymi, lokalnymi, municypalnymi i innym władzami publicznymi;
  • partnerami społecznymi i ekonomicznymi;
  • innymi właściwymi organami, reprezentującymi społeczności, środowiskami ekologicznymi, organizacjami pozarządowymi oraz organami odpowiedzialnymi za promowanie równości płci - czytamy w dokumentach Komisji Europejskiej.

Podkreślony jest tam również wymóg reprezentatywności uczestników Paktów. - Każde państwo członkowskie wyznaczy najbardziej reprezentatywnych partnerów na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym w sferze społecznej, ekonomicznej i innych, zwanych dalej „partnerami”. Państwo członkowskie zapewni szerokie i skuteczne zaangażowanie wszystkich właściwych organizacji, zgodnie z zasadami i praktykami krajowymi, z uwzględnieniem potrzeby promowania równości płci oraz trwałego rozwoju poprzez zintegrowanie wymogów ochrony środowiska i poprawy jego jakości.

Ważne kryteria paktowania
Komisja wyznaczyła trzy podstawowe kryteria, według których będą oceniane pakty przedstawione przez kraje członkowskie. Pierwszym i podstawowym z nich jest warunek, aby inicjatywa paktu wypływała ze środowisk lokalnych. Nie może być w żaden sposób narzucona przez władze odgórnie. Kolejnym warunkiem jest szerokie partnerstwo. W pakcie powinni uczestniczyć liczący się przedstawiciele zarówno związków zawodowych, przedstawicieli pracodawców oraz innych lokalnych organizacji społecznych i ekonomicznych. Ich uczestnictwo nie może być tylko formalne. Wszystkie strony muszą być aktywnie zaangażowane we wdrażanie lub współfinansowanie paktu. Trzecim warunkiem, jaki musi spełniać dobry pakt jest jego innowacyjność. Powinien on wprowadzać na danym terenie świeże rozwiązania i być podstawą do znalezienia nowych sposobów rozwiązania lokalnych problemów z bezrobociem.

Szczególną wagę władze Unii przykładają do tego, aby partnerzy społeczni biorący udział w rozmowach byli organizacjami reprezentatywnymi. Tylko w takiej sytuacji można oczekiwać, że wynegocjowane porozumienie będzie faktycznie respektowane. Określono również wyraźnie, kto może zasiadać przy stole negocjacyjnym. Mogą to być przedstawiciele władz lokalnych, regionalnych lub krajowych, również przedstawiciele prywatnych pracodawców, zarówno wielkich firm, jak i małych i średnich przedsiębiorstw, organizacji społecznych, instytucji finansowych. Ponadto stowarzyszenia działające na rzecz rozwoju i modernizacji danego regionu, organizacje non-profit, czy wreszcie organizacje zawodowe, izby handlowe oraz instytuty badawcze i naukowe.

 Ustalone tryby paktowania
Partnerzy planujący stworzenie lokalnego paktu powinni skorzystać z kilku gotowych schematów przygotowanych przez Unię Europejską. Zgodnie z nimi pierwszym krokiem jest zdiagnozowanie problemów, obaw i potencjalnych możliwości uczestników dialogu w kwestii bezrobocia. Następnie należy zmobilizować wszystkie możliwe źródła poparcia dla zaakceptowania przez wszystkie strony umowy. Należy przy tym bazować na ich oczekiwaniach, które ostatecznie znajdują swój wyraz właśnie w formie paktu. Cały cza trzeba pamiętać, aby w miarę możliwości polepszać koordynację działań i wprowadzać stopniowo przykładowe akcje i środki wspierające rozwój zatrudnienia.
 
Lokalne Pakty możemy podzielić na trzy grupy. Pierwsza grupa to projekty oferujące bezrobotnym konkretne narzędzia, umożliwiające im odnalezienie swojego miejsca na rynku pracy. Owe narzędzia są związane z lokalną specyfiką i dostosowane do miejscowego rynku. Tego typu programem jest fiński pakt Pyhätunturi, dla regionu Itä-Lappi, położonego na północy Finlandii. Wielu młodych ludzi opuszcza te strony i udaje się na południe kraju w poszukiwaniu pracy. Aby temu zapobiec stworzono projekt „Warsztatów artystycznych w Pyhätunturi”. Są one skierowane do młodych ludzi, w wieku 18-25 lat oraz nastoletnich uczniów szkół średnich, zainteresowanych miejscową kulturą i sztuką. Mają oni możliwość uczestnictwa w wielu imprezach artystycznych, co daje możliwość nauki poprzez bezpośrednie uczestnictwo. Dzięki temu nabywają nie tylko umiejętności tworzenia i organizacji, lecz również rozwijają umiejętności społeczne. Zastosowana tu metoda „nauki przez uczestnictwo” umożliwia planowanie i realizację swoich celów życiowych. Ponadto działania podejmowane w ramach projektu, ożywiają miejscowe życie artystyczne podnosząc atrakcyjność regionu oraz umożliwiają nawiązywanie międzynarodowych kontaktów oraz współpracy. Partnerami są tu Tunturin Art. Academy, będąca instytucją prywatną oraz lokalne władze, między innymi Pelkosenniemi, Sodankylä, władze prowincji Lappi, fińskie ministerstwo pracy i ministerstwo edukacji.
 
Drugą grupa paktów to projekty, które kreują jakiś plan umożliwiający miejscowej społeczności rozwinięcie usług mogących znaleźć nabywców. Przykładem takiego planu będzie „Kraina koni”, projekt realizowany na Sardynii. „Consorzio Horse Country”, jest programem mającym na celu zapobieżenie wyludnianiu miejscowości wyspy, poprzez wypromowanie produktu turystycznego odmiennego od dotychczasowego, opartego na walorach kulturowych i przyrodniczych regionu, reaktywacje tradycyjnego rzemiosła oraz stworzenia marki „Consorzio Horse Country”, gwarantującej jakość oferowanych usług. Głównym założeniem projektu jest przełamanie dotychczasowego modelu wypoczynku, jako pobytu na plaży i zaoferowanie możliwości zwiedzania konno wyspy. Klienci mają możliwość podróży wyznaczonymi szlakami z przewodnikiem lub bez, po drodze odwiedzając miejscowe warsztaty rzemieślnicze, żywiąc się miejscowymi produktami i korzystając z noclegów w gospodarstwach agroturystycznych. Dodatkową zaletą jest możliwość sprzedaży produktu turystycznego nie tylko w sezonie letnim, lecz aktywność przez cały rok. Oferta może funkcjonować zarówno jako uzupełnienie wcześniej oferowanych, jak też jako samodzielna, nowa oferta. Ponadto stwarza możliwość sprzedaży miejscowych produktów rzemieślniczych bezpośrednio klientom, co ożywi zamierające miejscowe rzemiosła. Miejsca pracy powstaną nie tylko w gospodarstwach agroturystycznych i warsztatach rzemieślniczych, lecz również przy obsłudze konnych turystów (przewodnicy, instruktorzy, obsługa zwierząt) oraz w wielu pobocznych drobnych usługach świadczonych turystom. Projekt powstał jako wynik partnerstwa zaangażowanych w nim miejscowości z prywatną firmą „Horse Country”.
 
Trzeci rodzaj paktów polega na partnerstwie kilku podmiotów, które wspólnie tworzą i kreują warunki mające wspomóc powstawanie nowych miejsc pracy. Ciekawym i rozbudowanym paktem tego typu jest szwedzki projekt „Industrial co-operation” ze Strömstad. W kreowanie oraz realizację lokalnej polityki gospodarczej zaangażowano - dzięki stworzonej tam organizacji - zarówno przedstawicieli przedsiębiorców jak i pracowników. Reprezentanci firm prywatnych oraz związków zawodowych utworzyli Industrisamverkan - organizację non profit, która konsultuje i monitoruje lokalną politykę w sferze gospodarki i zatrudnienia. Projekty władz lokalnych są przedstawiane członkom i przyjmowane w formie konsensusu. Jest ona całkowicie niezależna i finansowana przez członków, ale jest też częścią mechanizmu kreującego lokalną politykę gospodarczą. Jej członkowie konsultują lokalne decyzje i projekty administracji, dzięki czemu ich interesy są uwzględniane, a przy okazji promują lokalne potrzeby. Organizacja ponadto zajmuje się szkoleniem pracowników. Bezpośredni kontakt z zaangażowanymi firmami umożliwia oferowanie szkoleń potrzebnych do dalszego rozwoju przedsiębiorstw. Dzięki temu firmy mogą stale podnosić swoją konkurencyjność i rozwijać się, ponosząc znacznie mniejsze koszty, niż gdyby to robiły samodzielnie. Pracownicy zaś mają sposobność stałego podnoszenia swoich kwalifikacji i co za tym idzie możliwość znalezienia pracy lub poprawienia swojej pozycji na rynku pracy.

Perspektywy dialogu
Wydaje się, że porozumienia społeczne zawierane przez lokalnych partnerów będą się dalej rozwijały. Wynika to nie tylko z faktu silnego wsparcia udzielonego przez Komisję Europejską, zarówno w sferze finansowej (poprzez fundusze strukturalne), jak i choćby przez regularne zwoływanie Europejskich Konferencji Dialogu Społecznego, otwartych dla wszystkich uczestników dialogu w Europie. Ich wartość tkwi między innymi w tym, że pakty zawierane przez partnerów społecznych nie tylko rozwiązują problemy bezrobocia, lecz również usprawniają komunikację społeczną, co pozwala zmniejszyć lub uniknąć wielu napięć. Jest to szczególnie ważne w obecnej chwili, gdy narasta konkurencja i gdy procesy globalizacyjne umożliwiają łatwe przenoszenie produkcji. Lokalne pakty, w które zaangażowani są partnerzy, mogą spowodować, że nie cena siły roboczej, lecz jej kwalifikacje i zaangażowanie może zdecydować o wygraniu wyścigu na globalnym rynku.