Newsletter
Wpisz swój email, aby otrzymywać powiadomienia o nowych informacjach na naszej stronie internetowej.
Pilotażowy Program LEADER+ w Polsce

Pilotażowy Program LEADER+ (PPL+) jest w Polsce poligonem doświadczalnym dla realizujących go na terenach gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich Lokalnych Grup Działania - LGD. Takich grup powstało 174 i można powiedzieć, że w swoich środowiskach tworzą one zręby partnerskiego podejścia do rozwiązywania problemów społecznych.

W trakcie przygotowań do akcesji do Unii Europejskiej, wiele instytucji zaangażowanych w rozwój wsi uznało, że w Polsce program LEADER może stać się ważnym elementem rozwoju obszarów wiejskich. LEADER to skrót francuskiej nazwy „Liaison entre Actions de Développement de l'Economie Rurale”, programu, który jest inicjatywą Komisji Europejskiej. Jej celem jest rozwój regionów rolniczych i gorzej rozwiniętych w UE.
Pilotażowy Program LEADER+ został umieszczony w Sektorowym Programie Operacyjnym „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich” jako działanie 2.7. Okres jego realizacji to lata 2004-2006, przy czym przyjęto tu zasadę, że umowy zawarte z beneficjentami będą mogły być zrealizowane do 2008 roku.

Cel Pilotażowego Programu LEADER+
Celem programu jest „stymulowanie lokalnych inicjatyw na rzecz rozwoju obszarów wiejskich: tworzenie zintegrowanych strategii rozwoju obszarów wiejskich, budowanie partnerstw publiczno-prywatnych (Lokalnych Grup Działania) oraz podejmowanie przez nie działań na rzecz rozwoju i promocji regionu”.

W Polsce LEADER+ działa nieco inaczej, niż w krajach „15” Program LEADER. Nie zastosowano u nas podziału programu na działania, lecz podział na schematy - następujące po sobie etapy realizacji programu.

Schemat I – to przygotowanie do PPL+. Jego beneficjentami są samorządy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich lub ich związki, osoby prawne: fundacje, stowarzyszenia i ich związki oraz organizacje pozarządowe (inne niż wymienione wyżej).

Schemat II – to faktyczna realizacja konkretnych programów rozwojowych, podobnych do tych realizowanych w „starych” krajach UE. Beneficjentami schematu II są Lokalne Grupy Działania, tzn. fundacje lub stowarzyszenia lub związki stowarzyszeń utworzone w ramach I schematu.

Celem schematu I jest wsparcie utworzenia Lokalnych Grup Działania i przygotowanie przez nie Zintegrowanych Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich.

W Schemacie II celem jest wsparcie działalności Lokalnych Grup Działania na rzecz realizacji strategii oraz upowszechnianie i wymiana informacji o inicjatywach związanych z aktywizacją ludności na obszarach wiejskich. W Polsce w ramach PPL+ nie można finansować tzw. twardych inwestycji, natomiast zakres pomocy wynosi 100% kosztów kwalifikowalnych. Na realizację Programu w Polsce w latach 2004-2006 przeznaczono 19 mln euro, z czego 5,7 mln na Schemat I, a 13,3 mln na Schemat II.

W obu Schematach celami są też: promocja obszarów wiejskich oraz mobilizacja ludności do wzięcia aktywnego udziału w procesie rozwoju obszarów wiejskich.

Zakres wdrażania i struktura organizacyjna PPL+
PPL+ realizowany jest w Polsce na terenach gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich. Obszar LGD, podobnie jak w całej Unii Europejskiej, musi spełniać kryterium liczby ludności zawartej pomiędzy 10 a 100 tys. osób. W Schemacie II gęstość zaludnienia na obszarze działalności LGD nie może przekroczyć 150 osób na 1 km kw.

Zainteresowanie PPL+ było dosyć duże. Do tzw. schematu I złożono 249 wniosków. Po ocenie formalnej do dalszej oceny przekazano 225 wniosków (90%). Po ocenie przez ekspertów i opinii Grupy Roboczej Komitet Sterujący zarekomendował Ministrowi dofinansowanie 174 wniosków (70% złożonych wniosków) na ogólną kwotę wsparcia 22,8 mln zł.

W nowym okresie programowania na lata 2007-2013 podejście typu LEADER zostało powszechnie włączone do nowej polityki rozwoju wsi. W ramach programów operacyjnych nowego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich „stare” kraje Unii na realizację projektów z zastosowaniem podejścia typu LEADER zobowiązane są przeznaczyć co najmniej 5% środków, a kraje „nowe” (w tym Polska) – co najmniej 2,5% na początku, stopniowo zwiększając udział podejścia typu LEADER do 5%.

Instytucją Zarządzającą Programem, czyli przygotowującą i nadzorującą Program oraz zatwierdzającą rozdział środków, jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którego wspiera Komitet Monitorujący i Komitet Sterujący Sektorowego Programu Operacyjnego. Instytucja Wdrażająca PPL+ nosi nazwę Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA). Instytucją wypłacającą środki beneficjentom Programu jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Dla utworzenia w Polsce Krajowej Sieci LEADER+ wybrane zostało we wrześniu 2005 roku przez MRiRW, w wyniku przetargu, konsorcjum w składzie: LRDP Ltd. z Londynu (Wielka Brytania) i LRDP Kantor Polska Sp. z o.o., Warszawa.

To już działa
Innowacyjny charakter podejścia typu LEADER napotyka normalny w takich sytuacjach opór środowisk przyzwyczajonych do dotychczasowych, tradycyjnych rozwiązań, opartych na podejściu „odgórnym” i centralnym zarządzaniu środkami. Można mieć jednak nadzieję, że dobrze przygotowane strategie i ich sprawna realizacja pozwolą w pełni wykorzystać nie tylko pomoc zewnętrzną, lecz także uruchomić wielki potencjał inicjatyw i zaangażowania mieszkańców wsi.

Jednym z przykładów wdrażania LEADER+ jest projekt realizowany przez LGD Stowarzyszenie Dolina Rawki na terenie pięciu gmin województwa łódzkiego. Jedna z nich - Kowiesy - wchodzi w skład powiatu skierniewickiego, a cztery (Biała Rawska, Cielądz, Rawa Mazowiecka, Regnów), w skład powiatu Rawa Mazowiecka. Wszystkie gminy leżą na Wysoczyźnie Rawskiej.

Głównym celem projektu jest tu stymulowanie lokalnych inicjatyw na rzecz rozwoju obszarów wiejskich - tworzenie Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich (ZSROW), budowanie Lokalnej Grup Działania (LGD), na obszarze objętym projektem.

Szczegółowe cele projektu dotyczą:
wsparcia przygotowania strategii rozwoju obszarów wiejskich,
wsparcia procesu tworzenia LGD,
promocji obszarów wiejskich
mobilizacji ludności do wzięcia aktywnego udziału w procesie rozwoju obszarów wiejskich.
Osiąganie powyższych celów jest realizowane poprzez prowadzenie działań:

  • informacyjnych, szkoleniowych i promocyjnych związanych ze stymulowaniem udziału mieszkańców i organizacji działających na terenie objętym projektem w procesie planowania strategii rozwoju i tworzenia Lokalnej Grupy Działania;
  • opracowanie strategii rozwoju obszarów wiejskich (ZSROW) i wsparcie techniczne procesu jej przygotowywania (analizy, ekspertyzy, wsparcie doradcze, prace studialne, itp.);
  • pomoc doradczą i ekspercką związaną z tworzeniem LGD.

Bezpośrednim efektem wspólnej pracy mieszkańców gminy Biała Rawska, Cielądz, Kowiesy, Rawa Mazowiecka i Regnów oraz ekspertów zewnętrznych jest zintegrowana strategia rozwoju obszarów wiejskich.

Mieszkańcy reprezentują spójny obszarowo teren o podobnych warunkach gospodarczych, geograficznych i przyrodniczych. Łączy ich też wspólne dążenie do zmian i poprawy warunków życia na terenach wiejskich. W ciągu kilku miesięcy grupa lokalnych liderów stworzyła zespół, który jest reprezentacją trzech sektorów: publicznego, gospodarczego i społecznego. Tworzą oni Lokalną Grupę Działania, która postanowiła zarejestrować się w formie stowarzyszenia. Tak powstało Stowarzyszenie Kraina Rawki.

Działanie grupy partnerskiej pozwoli na bardziej zintegrowane podejście do rozwiązywania problemów, jak również zmobilizuje do nowego myślenia i efektywniejszego wykorzystania lokalnych zasobów. Mieszkańcy mają nadzieję że oddolne podejście da im szansę na realizację najważniejszych dla nich celów i przyczyni się do ożywienia gospodarczego ich terenu.

W trakcie wielu spotkań i warsztatów wykonano dokładną analizę posiadanych zasobów oraz przeprowadzono analizę SWOT, by ocenić swoje możliwości i zidentyfikować swoje mocne i słabe strony. Na tej podstawie wybrano tematy wiodące i określono główne cele, do których LGD będzie zmierzać.

Początkiem pracy będzie realizacja zadań krótkoterminowych, wybranych przez członków Stowarzyszenia, a które mają przygotować ich do zarządzania środkami na rozwój ich terenu w przyszłości.

Mieszkańcy pięciu gmin województwa łódzkiego uczestniczyli w pilotażowym programie LEADER +. Było to działanie pionierskie, zarówno dla nich samych jak i dla ekspertów zewnętrznych, tym bardziej utrudnione, gdyż nie można było oprzeć się na wcześniejszych doświadczeniach. Zintegrowane oddolne podejście i budowanie partnerstwa trzech sektorów, to nowa propozycja zaktywizowania mieszkańców do podejmowania wspólnych decyzji związanych z przyszłością ich terenu.

Stowarzyszenia Kraina Rawki ma nadzieję, że przyjęta Strategia Rozwoju Obszarów Wiejskich pomoże w realizacji przyjętych celów przez członków Stowarzyszenia Kraina Rawki, a wykonanie wytyczonych zadań doprowadzi do poprawy warunków życia mieszkańców wspomnianych pięciu gmin.